Stolica stanu Maharasztra i największe miasto w Indiach (ok. 20 mln ludności), położone nad Zatoką Bombajską w miejscu odgrodzonym górami od wnętrza lądu. Zatoka tworzy głęboki naturalny port, co w połączeniu z zamkiem obronnym istniejącym dawniej na pobliskiej wyspie, czyniło z tego miejsca silny punkt oporu.
Miasto założyli Europejczycy. Do czasu ich przybycia w XVI w. rejon Bombaju był w posiadaniu różnych władców. W średniowieczu na wyspie Elefanta – 9 km od Bombaju – król Pulakeśina II wzniósł słynną świątynię boga Śiwy, a pomiędzy 450 a 750 rokiem n.e., budowano tam kolejne świątynie hinduistyczne. Jednak tereny nad Zatoką Bombajską nie posiadały większego znaczenia gospodarczego. W roku 1534 sułtan Gudżaratu przekazał je Portugalii. Kiedy w 1661 roku Katarzyna z Bragancy poślubiła angielskiego króla Karola II, Portugalia w posagu księżniczki przekazała mu wyspę w zatoce Bom (ang. Bom Bay) – doskonałe miejsce na port i bazę dla marynarki wojennej. Była to pierwsza angielska posiadłość w Indiach. W 1668 r. król przekazał wyspę w dzierżawę Kompanii Wschodnioindyjskiej za kwotę 10 funtów rocznie. Anglicy założyli małą faktorię handlową, która szybko rozwinęła się w duże miasto. W roku 1677 Bombaj liczył już 60 tys. mieszkańców. W 1684 r. utworzono tu Sąd Admiralicji, a w1687 przeniesiono z Suratu prezydencję Kompanii Wschodnioindyjskiej. Bombaj okazał się najważniejszym nabytkiem terytorialnym Kompanii w Indiach w XVII stuleciu i stał się obok Madrasu jej głównym ośrodkiem.
W XVIII i XIX wieku Bombaj rozbudował się wprost niebywale. Wzdłuż brzegu morskiego wzniesiono okazałe budynki urzędowe, które oddzielono od miasta szeroką Esplanade Road i dworcem kolejowym im. królowej Wiktorii. Była to jedna z najbardziej imponujących grup budynków urzędowych w całym imperium brytyjskim. W Bombaju znajdowała się siedziba Sądu Najwyższego, powstał uniwersytet, a także działały słynne stocznie okrętowe. Anglicy zbudowali nowoczesną drogę z Bombaju do Agry oraz uruchomili w rejonie miasta jedną z pierwszych linii kolejowych w Indiach. Od drugiej połowy XIX w. miasto stało się także ważnym centrum życia politycznego. W roku 1885 w Bombaju odbył się pierwszy zjazd Indyjskiego Kongresu Narodowego, a w okresie walki o niezależność Indii od Wielkiej Brytanii w Bombaju mieszkał i działał M. Gandhi. W 2008 roku miasto stało się celem wielkiego ataku terrorystycznego – w dniach 26-29 listopada ekstremiści islamscy przeprowadzili serię 10 zamachów, w których zamordowano kilkaset osób.
Obecnie Bombaj jest obok Delhi i Kalkuty najważniejszym miastem w kraju. To  wielki ośrodek gospodarki, kultury, edukacji, rozrywki oraz zdecydowanie najbardziej kosmopolityczne indyjskie miasto. Zamieszkują w nim ludzie różnych narodowości, którzy ściągają tu w poszukiwaniu pracy ze wszystkich zakątków Indii, a także z zagranicy. Ten międzynarodowy charakter szczególnie widać w centrum i w dzielnicy Colaba, gdzie na ulicach mieszają się ludzie różnych kultur i religii, a w restauracjach można legalnie zjeść danie z wołowiny. Miasto zachowało również wiele ze swej europejskości. W dawnych gmachach urzędów angielskich mieszczą się dziś urzędy indyjskie oraz siedziby ważnych firm i instytucji, a zaskakujące może być to, że wśród przechodniów przeważają osoby ubrane w europejskim stylu. Bombaj posiada niepowtarzalną atmosferę, jaką mają tylko wielkie metropolie z ciekawą historią. Dworzec kolejowy Victoria Terminus oraz świątynie na Elefancie zostały wpisane na listę zabytków UNESCO. Należy polecić ciekawe sklepy z antykami i galerie z dziełami sztuki w dzielnicy Colaba, a także bazary pełne egzotycznych towarów. Bombaj jest miastem bardzo drogim w porównaniu z innymi miastami Indii. Oprócz eleganckich dzielnic i rejonów (Colaba, Kala Ghoda, Churchgate) miasto posiada liczne dzielnice slumsów.
Europejczycy podróżujący po Indiach mogą łatwo znaleźć zatrudnienie jako statyści w produkcjach bollywoodzkich. W lipcu 2009 roku podczas wyprawy Klubu Laurazja do środkowych Indii pięcioro uczestników naszego wyjazdu zagrało w filmie pt. „Un hazaro ke nam” o ataku terrorystycznym na hotel Tadż Mahal.
Najważniejsze miejsca do zobaczenia: Dworzec kolejowy królowej Wiktorii (Victoria Terminus – obecnie Dworzec Chhatrapati Shivadźi); Brama Indii i hotel Tadż Mahal; Muzeum Księcia Walii (obecnie Muzeum Chhatrapati Shivadźi); budowle z czasów kolonialnych w dzielnicy Colaba oraz wokół placu Oval Maidan (gmach Sądu Najwyższego, Uniwersytet, wieża zegarowa i inne); katedra św. Tomasza; synagoga; wyspa Elefanta (9 km od Bombaju).
Pozostałe miejsca: muzeum Gandhiegi Mani Bhavan i świątynia dżinijska na Wzgórzu Malabarskim; świątynia Mahalakszmi; meczet Hadżi Alego; Muzeum Monet; pralnie na Mahalakszmi Dhobi Ghat; Bollywood.
Zalecany minimalny czas pobytu: 2 dni.

Na zdjęciu: Brama Indii wybudowana na cześć króla Jerzego V, który w roku 1911 odwiedził Indie Brytyjskie. W tle hotel Tadż Mahal.
Tekst i zdjęcie: Jarosław Poniewiera

zobacz nasze wycieczki i trampingi do Indii: Półwysep Indyjski - Oblicza krainy nad Gangesem